गॅलरीतली बाग

नैसर्गिक स्रोतांच्या मर्यादा आणि त्यांचे वाढत्या लोकसंख्येच्या गरजांशी असलेले व्यस्त प्रमाण लक्षात घेऊन अन्नधान्य व जीवनोपयोगी विविध वस्तूंची उत्पादने वाढविण्यासाठी विविध संशोधन संस्था, विद्यापीठे, प्रगतीशील शेतकरी, उद्योजक कार्यरत असतातच. पण दैनंदिन जीवनात आपली अन्नधान्याची गरज छोट्या प्रमाणात का होईना आपण भागवू शकतो.

उन्हाळ्यात भाज्यांचे भाव चढे राहतात. कोथिंबिरीच्या जुडीला वीस रुपयेदेखील मोजावे लागतात. कांदे कधी शेतकऱ्यांच्या तर कधी ग्राहकांच्या डोळ्यात पाणी आणतात. हिरव्यागार पालेभाज्या फक्त मोजक्याच लोकांपर्यंत पोहोचतात आणि उन्हाळा कडक असेल तर त्या पाहायलाही मिळत नाहीत. रेल्वेच्या कडेने घाणीच्या साम्राज्यात वाढणारी पालेभाजी खाताना मनात आरोग्याबद्दलची शंकेची पाल चुकचुकल्याशिवाय राहात नाही. भाज्यांवर कीटकनाशके वापरली जातात व त्यांचे विघटन होण्यास फारसा अवधी मिळत नाही कारण अनेक भाज्यांचे शेतातील आयुष्य दोन तीन महिन्यांपेक्षा अधिक नसते. त्यामुळे त्यांचे अंश आपल्या शरीरात जाण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. छोटे शेतकरी हल्ली भाज्या वाढविण्यात फारसे स्वारस्य दाखवीत नाहीत कारण ते क्षेत्र आता बहुराष्ट्रीय कंपन्या काबीज करण्याच्या मागे लागल्या आहेत. त्यामुळे सामान्य लोकांना आता चांगल्या भाज्या मिळणे अवघड होत जाणार आहे. यावर उपाय म्हणजे आता प्रत्येक घरात भाजीची बाग फुलायला हवी आहे.


प्रत्येकाच्या घरात थोडीफार जागा असतेच. अगदी झोपडीत देखील ती नीट नेटकी ठेवली तर तिथे जागा सापडेल. या जागेचा वापर आपण किती कल्पकतेने करु शकतो त्यावर आपले कर्तृत्व अवलंबून असते. ज्यांच्या घरासमोर अंगण असते किंवा ज्यांच्या घरात गच्ची किंवा बाल्कनी असते त्यांच्यासाठी तर जागा शोधण्याची देखील गरज नसते. गृह निर्माण संस्थांच्या गच्चीवर किंवा मोकळ्या जागांचा वापर देखील सर्व संमतीने यासाठी करता येईल.

कोणतीही बाग किंवा शेतीयोग्य जमीन बनविण्यासाठी आपल्याला मेहेनत घ्यावीच लागते. मातीत हात घातल्याशिवाय त्यातून फुले किंवा मोती निर्माण होत नाहीत. एखादे रोप आपल्याला लावायचे असेल तर त्यासाठी चाळलेली लाल किंवा काळी माती कुंडीत, जाड प्लास्टिकच्या बरणीत किंवा पत्र्याच्या डब्यात भरावी. पण त्यापूर्वी त्या कुंडीच्या किंवा डब्याच्या तळाशी दोन ते तीन छोटी छिद्रे असावीत म्हणजे पाणी जास्त झाले तर त्याचा निचरा होण्यास मदत होईल. ती छिद्रे फुटलेल्या बशीच्या किंवा विटांच्या तुकड्यांनी झाकून टाकावीत म्हणजे त्यातून माती बाहेर पडणार नाही किंवा पाण्याबरोबर वाहून जाणार नाही. कारण माती वाहून गेली तर तिच्यातील पोषक द्रव्ये कमी होतातच पण जमिनीला डाग देखील पडतात व मातीचे हे डाग कितीही प्रयत्न केला तरी निघता निघत नाहीत! कुंड्या, बरण्या किंवा डबे जमिनीवर न ठेवता प्लास्टिकच्या अथवा स्टीलच्या ताटलीत ठेवाव्यात. या ताटल्या वेळोवेळी धुवाव्यात व त्यातील जमा झालेली माती ओतून न देता पुन्हा कुंडीतच टाकावी. चाळलेल्या मातीत थोडे सेंद्रिय खत मिसळावे. मातीच्या वजनाच्या ८ ते १० टक्के सेंद्रिय खत वापरावे. कुंडीत माती पूर्ण ओली होईल एवढे पाणी घालावे. दररोज पाणी ठराविक प्रमाणातच वापरावे. पाणी देण्याचा एक सोपा उपाय म्हणजे आजकाल ज्या पिण्याच्या पाण्याच्या प्लास्टिकच्या बाटल्या रिकाम्या होतात त्यांच्या तळाला दाभणाने छोटी छोटी २ ते ३ छिद्रे पाडून कुंडीत एका बाजूला ती थोडी मातीत खुपसून ठेवायची. पाण्याने बाटली भरली पाणी दिवसभर झिरपत राहील व माती सतत ओलसर राहिल्यामुळे मातीतील सूक्ष्म जीवांची कार्यक्षमता कमाल मर्यादेपर्यंत वाढेल. कुंडी लहान असेल तर बाटली लहान वापरावी. दर सहा महिन्यांनी याच बाटलीतून जमिनीला आवश्यक असणारे काही क्षार देता येतील. त्यात मीठ, पोटॅशियम क्लोराईड, सोडियम नायट्रेट व फॉस्फेटयुक्त क्षार यांचा समावेश असावा. फक्त चिमटीभर क्षार छोट्या कुंडीतील मातीला सहा महिने पुरतात. दोन मुठी सेंद्रिय खत घातले तर मातीची सुपीकता कायम राहील.

आपण कोणती भाजी घरात चांगली वाढवू शकतो? घरात येणाऱ्या सूर्यप्रकाशाच्या तीव्रतेवर आणि प्रकाश किती वेळ उपलब्ध असेल त्या वेळेवर आपण कोणता भाजीपाला वाढवू शकतो यावर ते बरेचसे अवलंबून असते. पालक, मेथी, लाल माठ व चवळी या पालेभाज्या तसेच कोथंबिर, मिरची, आले, पुदिना व ओवा या स्वयंपाकाची लज्जत वाढविणाऱ्या वनस्पती आणि कांदे, वांगी, काकड्या, दोडकी व तोंडली आणि कारली यासारख्या फळभाज्या आपल्याला निश्चितपणे वाढविता येतील. अर्थात हे सर्व करण्यासाठी घरात प्रत्येकाची इच्छाशक्ती तर हवीच, पण वेळ द्यायची तयारी हवी. हे काम मनोरंजक तर आहेच, शिवाय ज्ञानवर्धकही आहे. प्रत्येक घरातून जर फक्त अर्धा किलो भाजी रोज निर्माण करता आली तर भाज्यांची टंचाई तर जाणवणार नाहीच, शिवाय देशाचे आरोग्य देखील सुधारेल.

घरातल्या भाजीपाल्याला उंदीर व घुशी यांच्यापासून वाचविले पाहिजे. घर स्वच्छ व कोरडे असेल तर उंदीर व झुरळे कमी होतात. झुरळे नाहीशी झाली व घरातील धान्य सुरक्षितपणे ठेवलेले असेल तर उंदीरही कमी होतात. ज्या कुटुंबात रात्री स्वयंपाकघरातील मोरी अथवा सिंकमध्ये खरकटी भांडी नसतात व ती जागा स्वच्छ असते तिथे झुरळे फिरकतही नाहीत. बागेत भाज्या वाढविण्यास सुरुवात करू तेंव्हा आपण सेंद्रिय कीटनाशकांची माहिती करून घ्यावयास हवी. अगदी साधे कीटनाशक म्हणजे तिखट हिरवी मिरची (५० ग्राम) व लसणाच्या ५ ते ६ पाकळ्या एकत्र वाटून ते मिश्रण डावभर कडू निंबाच्या तेलात खलून घ्यावयाचे व मग ते पाणी घालून पुरेसे पातळ करून भाज्यांवर फवारले तर बहुतेक उपद्रवी कीटक दूर ठेवता येतात. एक दोन कुंड्यांमध्ये झेंडूची व शेवंतीची रोपे लावली तर फुले तर मिळतीलच, शिवाय त्यामुळे उपद्रवी कीटक बागेपासून लांब राहातील.

नैसर्गिक स्रोतांच्या अमर्याद भासणाऱ्या मर्यादा आणि त्यांचे वाढत्या लोकसंख्येच्या गरजांशी असलेले व्यस्त प्रमाण लक्षात घेऊन आपल्याला पुढची वाटचाल करावयाची आहे.

अन्नधान्य व जीवनोपयोगी विविध वस्तूंची उत्पादने वाढविण्यासाठी देश पातळीवर किंवा जागतिक स्तरावर विविध संशोधन संस्था, विद्यापीठे, प्रगतीशील शेतकरी आणि उद्योजक कार्य करीत असतातच. दैनंदिन जीवनात आपला व्यवसाय करीत असतांना आपण जर आपल्या परीने या स्त्रोतांच्या नियोजनात हातभार लावला तर वसुंधरेच्या अक्षय्यतेची जपणूक होईल व आपल्यालाही एक सुंदर जीवन जगत असल्याचे समाधान मिळेल. खारीच्या वाट्याचे महत्त्व काय असते हे आपण जाणून आहोतच. वास्तवाचे भान ठेवणारी व विज्ञानावर निष्ठा असणारी एक सशक्त व सुसंस्कारित पिढी निर्माण करण्याचे कार्य त्यातून होत राहील.

स्रोत

No comments:

Post a Comment