गांडूळ खत उपलब्धता

Where to buy vermicompost?

नाद "बागे"श्री - बागेतील प्रयोग

विंदांची कविता आहे. "तेच ते आणि तेच ते". या कवितेत वर्णन केल्यासारखाच तुमचा आमचा दिनक्रम असतो. थोडा फार एकसुरी आणि कंटाळवाणा! या पासून सुटकेची पळवाट आपणच फुलवलेल्या बागेकडे जाणार असेल तर त्या सारखं सुख कोणतं?

व्यवसायाने अभियंता असणाऱ्या श्रीकांत काळे यांनी आपल्या छोट्याशा गच्चीत हे सुख निधान फुलवले आहे.

नाद "बागे"श्री - पानगळ

मागच्या लेखामध्ये आपण मयूर भावे यांच्या बागेची माहिती घेतली. ते व त्यांचं कुटुंब आपला बागेचा छंद जोपासताना निसर्गाचा समतोल राखला जाईल याची पुरेपूर काळजी घेतं.

आजकाल गृहसंकुलांमध्ये "पालापाचोळा" ही एक मोठी समस्या होऊन बसली आहे. आवारात सिमेंट / concrete अथवा फरशा घातल्यामुळे पाने मातीत पडून कुजायला वाव मिळत नाही. बहुतांशी पाला पाचोळा जाळला जातो. त्यामुळे प्रदूषण वाढते. यावर भावेंनी एक तोडगा काढला आहे. तो म्हणजे लोखंडी पिंजरा!

नाद "बागे"श्री - घरच्याघरी काळे धन कमवा

निसर्गाची जपणूक करण्याची इच्छा असेल तर मार्ग ही अनेक सापडतात. मयूर भावे यांनी पालापाचोळ्या पासून compost खत तयार करायचा मार्ग शोधला. आणि गृहसंकुला मधल्या कचऱ्याचे रुपांतर Black Gold मध्ये केले, हे आपण मागच्या लेखात पहिले!

आज आपण घराच्या ओल्या कचऱ्याचे रुपांतर Black Gold मध्ये कसे करायचे ते पाहू.

नाद "बागे"श्री - Eco Living

कांदा मुळा भाजी. अवघी विठाई माझी ..... ही विठाई अवतरली आहे मयूर भावे यांच्या गच्चीत!

सुरण, रताळी, कारली, मोहरी, मका, अळू, पापडी, पपई, वाल, ओवा, अंजीर, डाळिंब, दुधी, टोमॅटो, यादी न संपणारी आहे. या सगळ्या झाडांचे संमेलन भावे यांच्या गच्चीत भरले आहे.

बैठकीच्या खोलीला लागून असलेलं मोठे अंगण आणि दोन मोठ्या टेरेस यांचा पुरेपूर वापर मयूर भावे यांनी आपला छंद जोपासण्यासाठी केला आहे. चार वर्षांपूर्वी जेंव्हा त्यांनी गच्चीत बाग करायचे ठरवलं तेंव्हा बाहेरून माती न आणता बाग वाढवण्याचे निश्चित केलं. त्यासाठी घराच्या ओल्या कचऱ्या पासून compost करायचे ठरवले. घरातला ओला कचरा (कापलेल्या भाज्या, चहाचा चोथा, निर्माल्य, फळांची साले) पुरेसा नाही हे लक्षात आल्यावर भाजीवाल्या कडून ओला कचरा घ्यायला सुरवात केली. हळू हळू composting ची क्षमता वाढली, आणि आता रोज भाजीवाल्या कडून आणलेला ५ ते ८ किलो ओला कचरा यात जिरवला जातो.

नाद "बागे"श्री - देववृक्ष

माझं झाडांचे प्रेम गॅलेरीतून कधी ओसंडून वाहू लागले ते कळलेच नाही. फुलझाडे लावायच्या नादात कधीतरी एका झाडाचे रोप रुजले. त्या लहानशा लुसलुशीत पानांच्या रोपाला, लहान कुंडीतून मोठ्या कुंडीत हलवले. वर्षभरात ती मोठी कुंडी पण पुरेना. त्या होऊ घातलेल्या वृक्षाला माझी गॅलेरी कशी पुरणार? मग Green Hills या संस्थे मार्फत पुण्यातील ARAI च्या टेकडीवर हे जांभळाचे झाड लावले, तेंव्हा मला हायसे झाले! मिळालं त्याला स्वतःचे घर-अंगण, आणि हात पसरून मोठ्ठं वाढायला स्वतःचे आकाश. या रोपाचे नाव ठेवले होते ‘महाबाहू जांभूळ’!

नाद "बागे"श्री - लेकुरवाळी

ह्या लेखाचा पहिला भागदुसरा भाग

एका सकाळी शरूने मोठ्यानं हाक मारली, "आई! पटकन ये! ही बघ, ही बघ खार आलीय गॅलरीत!" आमच्या आवाजाने आणि वर्दळीने ती पळून गेली ही बात अलग, पण खार आली होती. पहिलं आश्चर्य ओसरल्यावर आम्ही दोघींनी तेहेकीकात सुरु केली. ही बाया चौथ्या मजल्यावरच्या गॅलरीत आलीच कशी? त्या संशोधनाचा निष्कर्ष असा निघाला की – सर्वव्यापी केबलचे मायाजाल खारींवर प्रसन्न झालय, आणि त्याने खारींना हवं तेंव्हा, हवं तिथे प्रकट होण्याचा वर दिलाय! बुचाच्या उंच झाडावरून समोरच्या इमारतीच्या गच्चीत. तिथून केबल वरून शेजारच्या गच्चीत. तिथून वेगवेगळ्या केबल वरून उतरलं की हव्या त्या गॅलरीत बाई अवतरतात!

नाद "बागे"श्री - वन उपवन सम

ह्या लेखाचा पहिलातिसरा भाग

या घरात राहायला आलो तेंव्हा शरू लहान होती. मला फारसा वेळ नसायचा. त्यामुळे माझी १० X १२ ची बाल्कनी १-२ वर्ष ओसाड पडून राहिली. नाही म्हणायला ५- ६ कबुतरे विसाव्याला यायची.

तुळस, मनिप्लाण्ट, झेंडू अशा बाल पाउलांनी झाडांनी एन्ट्री घेतली. अलगद बहरत जाई, जुई, सायली, मोगरा, शेवंती, मधुमालती, करत करत गुलाबा पर्यंत मजल गेली. वेली चढवायला एक मांडव बांधला. त्याच्यावर बोगनवेलीच्या लाल, डाळिंबी, केशरी फुलांनी रंगांचा धिंगाणा घातला! बोगनवेली बरोबरच स्वस्तिक, सदाफुली, कण्हेरीच्या झाडांनी सतत बाग प्रफुल्लीत ठेवली. त्यात एक पांढऱ्या चाफ्याचे झाड होते. ते फारच मोठ झाल्यावर शेतावर नेउन लावलं.

नाद "बागे"श्री - अंगणी माझ्या मनाच्या

ह्या लेखाचा दुसरातिसरा भाग

काल माझ्या एका गोड मैत्रिणीकडे गेले होते. तिचं नाव पण दीपाली. तिचं नीटनेटकं, टापटीप घर पाहून मन प्रसन्न झालं. हॉल मध्ये प्रत्येक खुर्ची, टीपॉय, रिकामा. बेडशीटवर एकही सुरकुती नाही. कपाटात ठेवलेली कपड्यांची perfect आयाताकृती चळ. मुलीचे प्रोजेक्टचे सामान सुद्धा एकदम व्यवस्थित! बापरे! मला एकदम inferiority complex आला.

माझ्या हॉल मध्ये पसरलेले २-३ दिवसांचे पेपर, वाचायला सुरवात केलेली घरातील प्रत्येकाची ४-५ पुस्तके, चहाचे २-४ कप, माझ्या २-३ ओढण्या, पर्स, डब्याच्या पिशव्या, झालंच तर इस्त्रीच्या कपड्यांचा गठ्ठा, laptop, ipod, phone, असंख्य chargers, सगळं डोळ्यासमोर तरंगायला लागलं. हे सगळेजण कधी टीपॉयवर, कधी खुर्चीवर, तर कधी सोफ्यावर ठाण मांडून बसले असतात. ते माझ्या सोफ्याचे पोटभाडेकरू आहेत असा माझा दाट संशय आहे. कितीतरी वेळा घरात आलं की 'तशरीफ रखने के लिये' जागा सापडत नाही. मग सगळं सामान एका खुर्चीवर स्थलांतरित करून जागा करून बसायचं अशी आमच्या घरातली रीत आहे. आठवडाभर त्यांचं विस्थापितांचे जगणे पाहून कणव आली, की एकदाचं आवरून टाकायचं!

शहर शेती: घरीच पिकवा पालेभाज्या

आपण आपल्या घरात, गॅलरीत केवळ शोभेच्या नव्हे तर दैनंदिन जीवनात उपयुक्त ठरणाऱ्या वनस्पतींचीही लागवड करू शकतो. त्याचे अनेक फायदे आहेत. मात्र सर्वात मोठी जमेची बाजू म्हणजे समाधान. आपण आवडीने लावलेले, मेहनतीने वाढवलेले झाड जेव्हा फुलते, फळते तेव्हा होणारा आनंद हा कोणत्याही तराजूत मोजता न येणारा असतो. या वनस्पतींना लागणारी माती आणि खते आपल्याला आवारातच सहज उपलब्ध होतात.

आपल्या दैनंदिन आहारात लागणाऱ्या वेगवेगळ्या वनस्पतींची लागवड करून आपण स्वकष्टाने काही प्रमाणात का होईना आरोग्यदायी अन्न मिळवू शकतो. ‘आम्ही आमच्या घरात पिकविलेले आहे बरे का’ असे अभिमानाने सांगू शकतो. कारण सध्या बाजारात उपलब्ध असणारा भाजीपाला आरोग्याच्या दृष्टीने किती उपयुक्त आहे, याबाबत साशंकताच आहे. कारण अधिक प्रमाणात भाजीपाल्याचे उत्पादन घेता यावे म्हणून वापरण्यात आलेल्या रासायनिक खतांचे आणि कीटकनाशकांचे घातक अंश त्यात असतात. त्याचप्रमाणे भाजीपाला जिथे पिकतो, तिथून आपल्या घरी येईपर्यंतच्या प्रवासात त्याची उपयुक्तता कमी होते. अनेकदा भाज्या घाणेरडय़ा पाण्यात धुतल्या जातात. शक्यतो पालेभाज्या घेताना विशेष काळजी घ्यावी. कारण त्यांचे आयुष्य अल्पजीवी असते. त्या भराभर वाढतात. सांडपाण्यातून पारा, शिसे, लोह असे शरीराला घातक पदार्थ त्या शोषून घेतात. त्यामुळे आपल्या गरजेपुरती लागणारी पालेभाजी शक्यतो घरीच पिकवावी. गॅलरीत, गच्चीत, छोटय़ा जागेत आपण आपल्या कुटुंबापुरती पालेभाजी वाढवू शकतो.