आंब्याला वाचवू या

आंबा पिकाखाली देशातील एकूण फळझाडांखालील क्षेत्राच्या ४२ टक्के क्षेत्र असून त्यापासून ९० लाख टन इतके उत्पादन मिळते. आंबा फळाची मधुरता आणि उपयुक्तता यामुळे आंब्याला ‘फळांचा राजा’ असे म्हणतात. मात्र या आंब्यावर जवळपास ६० प्रकारच्या वेगवेगळय़ा रोगांनी आक्रमण केले आहे. यातील भुरी आणि करपा हे अत्यंत महत्त्वाचे रोग आहेत. यावर तातडीने नियंत्रण आणण्यासाठी प्रयत्न सुरू झाले आहेत. आंबा लागवडीचे सर्वात जास्त क्षेत्र उत्तर प्रदेशात असून उत्पादकतेच्या बाबतीत आंध्र प्रदेशाचा प्रथम क्र मांक लागतो. भारतापासून होणा-या एकूण फळांपासून विविध पदार्थ बनवता येतात. देशात आंबा आणि त्यापासूनच्या पदार्थ निर्मितीला भरपूर वाव आहे.

आंब्याचे शत्रू वाढलेत

मागील आठवडयात आपण आंब्यावर घोंगावणा-या संकटांची माहिती घेतली. आज त्याला विळखा घालणा-या आजारांची माहिती घेऊ यात. फांद्या वाळणे हा एक असाच रोग आहे. त्याला पीक रोग असेही म्हणतात.

सुरुवातीच्या फांद्यावर पांढ-या रंगाचे गोलाकार ठिपके पडतात. कालांतराने ते एक मेकोंत मिसळून झाडाचा जोम कमी होतो. लागण झालेला भाग खरवडून टाकावा. त्यावर बोडरेपेस्ट लावावी. वाळलेल्या फांद्या कापून टाकून कापलेल्या फांद्या जाळून टाकाव्यात.

आंबा मोहरेना

सर्वसाधारणपणे आंब्याच्या झाडाला सुरुवातीची आठ ते दहा वर्षे फळधारणा होते. पुढे जसजसे झाडाचे वय वाढत जाते, तसतसे बहर येण्यामध्ये अनियमितता आढळून येते आणि नंतर एक वर्षाआड फळधारणा होते. हा प्रकार सर्वच फळझाडांमध्ये आढळतो. या कारणाने शेतक-यांचे आर्थिक नुकसान होते. देशात निरनिराळय़ा भागात झालेल्या संशोधनावरून अनियमित फळधारणा होण्याची पुढील काही कारणे स्पष्ट झाल्यामुळे उपाययोजना करणे फायद्याचे ठरणार आहे. तोतापुरी, नीलम आणि बारमासी या जाती सोडल्यावर तर इतर सर्व प्रमुख जातींमध्ये (हापूस, दशेरी,पायरी, केसर, लंगडा, नागीन) आदी फळे एक वर्षाआड येतात. तोतापुरी, नीलम आणि बारमासी या जातीत दरवर्षी फळे येत असल्याने या जातींची लागवड काही प्रमाणावर करावी. म्हणजे बागायतदारांना नुकसान सहन करावे लागणार नाही.

Banana Fiber Products

Sri Achu Fibres is the first & finest banana fiber Pillows and Beds manufacturers in India which is 100% nature product for healthy living. They have their own "Eco-Green Banana fiber extraction Unit" with 2 fiber extraction machines and 7 workers at Erode.

Their skilled and dedicated labours gives maximum production output with very good quality to satisfy the customers. They also deliver pillows and beds in attractive covers and customized sizes on demand.

Check the videos of Banana Fibre Cloth Weaving Process Handloom and making of Water Glasses, Spoons, Plates etc.

हिरवा कोपरा : सरोवरी विलसे सुकुमार कमलिनी

कंच हिरव्या वटवृक्षाखाली देखणे देवालय, समोर दीपमाळ, बाजूला तुळशी वृंदावन, घाटाच्या सुबक पायऱ्या अन् जलाशयातील फुललेली गुलाबी कमळे, रेषांमधून साकारलेला ज्येष्ठ चित्रकार रवी परांजपे यांचा हा कलाविष्कार पाहताना डोळ्यासमोर उभे राहिले जळगावजवळील एरंडोल येथील गणपतीचे स्थान. इथे आवळे जावळे (जुळे) गणपती आहेत अन् मंदिराच्या बाजूला आहे विस्तीर्ण जलाशय. वाऱ्याच्या मंद झुळुकेसरशी पाण्यावर उठणारे तरंग अन् हलकेच डुलणारी असंख्य गुलाबी, पांढरी कमळे अन् म्हणून या स्थानाचे नाव पद्मालय. किती सार्थ नाव!

निसर्गाच्या सान्निध्यात

निसर्गामध्ये रममाण होणे कुणाला आवडत नाही? खळखळ वाहणारी नदी, हिरवागार डोंगर, घनदाट जंगलातून जाणारी रानवाट.. अशा निसर्गरम्य वातावरणाचे आकर्षण साऱ्यांनाच असते. शहापूर तालुका हा तसा निसर्गरम्यच. याच तालुक्यातील निसर्गसौंदर्याचा फायदा घेऊन महाराष्ट्र सरकारने येथे ‘निसर्ग पर्यटन केंद्र’ उभारले आहे. भातसा नदीच्या काठावरील या निसर्गरम्य स्थळी आल्यावर पर्यटकाला आल्हाददायक, आनंददायी आणि प्रसन्न वाटते.

देणे निसर्गाचे: बायोगॅस - जैविक इंधन

आत्तापर्यंतच्या लेखांमध्ये आपण जल – संवर्धन, रेन वॉटर हार्वेस्टिंग, सोलर लायटिंग, सोलर वॉटर हिटिंग, इ.बद्दल माहिती घेतली. या लेखामध्ये आपण बायोगॅस व त्याचे उपयोग याबद्दल थोडक्यात माहिती घेऊयात.

बायोगॅसची निर्मिती ही सेंद्रिय पदार्थापासून (विशेषत : organic waste) हवाबंद परिस्थितीमध्ये होत असते. बायोगॅस हा अनेक वायूंनी मिळून बनलेला असतो, पण त्यामध्ये मुख्य प्रमाण हे मिथेन (५० ते ७०%) व कार्बन डायऑक्साइड (३० ते ४०%) या वायूंचे असते. सामान्यत: बायोगॅस हा फक्त गायी-म्हशींच्या शेणापासून तयार झालेला गोबरगॅसच असतो, असा गरसमज आहे. तर बायोगॅसची निर्मिती शेणाव्यतिरिक्त अन्य सेंद्रिय पदार्थापासूनदेखील होते. उदा. शिळे/ नासके/ वाया गेलेले अन्न, भाजीपाला, गवत (नेपियर ग्रास ), M. S. W. (Municipal Solid Waste ) मधील सेंद्रिय भाग, तेलाची पेंड, तेलबियांचा चोथा, भाताचा कोंडा, गहू/तांदूळ/मका/उस इ. ची चिपाडे, उसाची मळी, प्रेस मड, अन्नप्रक्रिया कारखान्यातील टाकाऊ/उत्सर्जति पदार्थ/घटक, कारखान्यातील सेंद्रिय उत्सर्जति पदार्थ, शेवाळे, जलपर्णी (वॉटर हाय सिंथ), इ. व मानव आणि पशुनिर्मित उत्सर्जति पदार्थ जसे, मल, मूत्र, मांस, इ. व अशा अनेक सेंद्रिय पदार्थापासून बायोगॅसची निर्मिती होऊ शकते. या व अशा सर्व प्रकारच्या जैविक अथवा सेंद्रिय पदार्थामध्ये बायोगॅसचे प्रमाण हे कमीजास्त असू शकते. म्हणजे साधारणपणे १ घ. मी. बायोगॅस मिळविण्यासाठी गायी/ म्हशींचे शेण २० ते २५ किलो लागते, परंतु तेवढाच गॅस मिळण्यासाठी शिळे/उरलेले अन्न हे १२ ते १५ किलो लागू शकते. अर्थात, जनावरांचे शेण हे मुबलक प्रमाणात आणि अगदी स्वस्तात मिळू शकते, पण मोठय़ा प्रमाणावर उरलेले/ वाया गेले अन्न मात्र हॉटेल्स, खानावळी, देवस्थाने इथेच मिळू शकते!

देणे निसर्गाचे : सौरऊर्जेचे उपयोग

वाचकहो, याआधीच्या लेखामध्ये आपण सौरऊर्जेचा वापर वीज निर्मितीसाठी कसा केला जातो हे पाहिले. या लेखामध्ये आपण सौरऊर्जेचे अजून काही उपयोग पाहणार आहोत.

आपल्या देशामध्ये मुबलक प्रमाणात उपलब्ध असलेल्या सौरऊर्जेचा उपयोग हा पाणी गरम करण्यासाठी, अन्न शिजविण्यासाठी, पाण्याची वाफ करून ती औद्योगिक कारणांसाठी वापरणे वगरेसाठी होऊ शकतो. आज आपण प्रामुख्याने स्नानाकरिता लागणारे गरम पाणी तापविण्याच्या सौर प्रणालीबद्दल तसेच सोलर कुकरबद्दल माहिती घेऊयात.

आपण सर्वानी इमारतींच्या गच्चीवर बसविलेले सौरबंब पाहिले असतीलच. सूर्याकडून वर्षांकाठी जवळजवळ १० ते ११ महिने मुबलक मिळणाऱ्या या पूर्णत: मोफत अशा ऊर्जेचा वापर करून आपण किमान अंघोळीसाठी लागणारे पाणी गरम करून, विजेचा वापर कमी करू शकतो! खरे तर घरगुती वापराच्या विद्युत उपकरणांमध्ये गरम पाण्यासाठी वापरले जाणारे बॉयलर्स अथवा गिझर्स हे विजेचा मोठय़ा प्रमाणावर वापर करतात. त्यामुळे एकदाच सौर बंब बसविल्याने आपण कित्येक वष्रे मोफत गरम पाण्याचा आनंद लुटू शकतो!

देणे निसर्गाचे : सौरऊर्जा : वीजनिर्मिती व वापर

सौरऊर्जेपासून मिळणारी वीज ही घर, इमारतींमधील दिवे, बाहेरील दिवे इत्यादींसाठी वापर करता येऊ शकते. याशिवाय या विजेवर कॉम्प्युटर्स, टेलिव्हिजन, 20 पंखेदेखील चालवता येतात. मागील लेखामध्ये आपण पाण्याची बचत व त्याचे संवर्धन, त्याचबरोबर रेन वॉटर हार्वेस्टिंगची माहिती घेतली. या लेखामध्ये आपण सौर ऊर्जेपासून मिळणाऱ्या विजेच्या वापराबद्दल थोडक्यात जाणून घेऊयात.

देणे निसर्गाचे : पाणी : बचत, संवर्धन

रेन वॉटर हार्वेस्टिंग करून वाया जाणाऱ्या अक्षरश: लाखो लिटर्स पाण्याची आपण बचत करू शकतो. हेच पाणी नंतर पाणीटंचाईच्या काळात, उन्हाळ्यात वगरे आपणास उपयोगी पडू ठरू शकते. रेन वॉटर हार्वेस्टिंगद्वारे वाचवलेले पाणी, पिण्याव्यतिरिक्त अन्य कारणांसाठी- जसे घरामध्ये इतर वापरासाठी, बागेसाठी, शेतीसाठी, औद्योगिक वापरासाठी उपयोगी पडते.
पा णी म्हणजेच जीवन याबद्दल दुमत नसावे! 'पानी पानी रे' किंवा ' पानी रे पानी तेरा रंग कैसा..' अशा गाण्यांच्या ओळी गुणगुणताना आपला मूड अगदी छान असतो! पण हेच पाणी मिळणे जेव्हा दुर्लभ होते; तेव्हा वरील गाण्याचा अर्थ अगदी वेगळाच होऊन जातो व पाणी वेगळ्या अर्थाने आपला 'रंग' दाखवू लागते!

वाढती लोकसंख्या, झपाटय़ाने होणारे शहरीकरण, त्याहून झपाटय़ाने नष्ट होणारी जंगले, वने, शेती, मोठमोठाल्या कारखान्यांच्या प्रदूषणामुळे होणारा पर्यावरणाचा ऱ्हास व त्यामुळे बदलणारे निसर्गचक्र या सर्वाचाच परिणाम पाण्याच्या उपलब्धतेवर होतोय असे दिसते.

देणे निसर्गाचे : वापर नैसर्गिक स्रोतांचा!

सर्गिक ऊर्जेचा जास्तीत जास्त वापर करून, आपापल्या परीने आपल्या राष्ट्राच्या प्रगतीला, प्रदूषणमुक्त जीवनाला व पर्यावरणाच्या संवर्धनाला हातभार लावण्याच्या हेतूने; नैसर्गिक ऊर्जा स्रोताची, त्यांचा वापर करावयाच्या साधनांची थोडक्यात माहिती देणारी लेखमाला.

आपल्या सर्वाच्या दैनंदिन जीवनावर परिणाम करणाऱ्या आणि आपल्या मूलभूत गरजा असणाऱ्या तीन महत्त्वाच्या गोष्टी म्हणजे अन्न, वस्त्र व निवारा. पण आता आधुनिक जगात अजून एका गोष्टीचा यात समावेश केला पाहिजे व ती म्हणजे ऊर्जा! येथे ऊर्जा म्हणजे वीज अथवा इंधन होय.

आपला देश सध्या अतिशय वेगाने प्रगती करतो आहे. निरनिराळे उत्पादक उद्योग जसे रसायन, खते, सिमेंट, वाहन, अभियांत्रिकी, कापड, अन्न इ. तसेच सेवा क्षेत्र जसे माहिती व तंत्रज्ञान, घर बांधणी, शेती, इ. त्याचप्रमाणे मोठे मोठे मॉल्स, व्यापारी संकुले, हॉटेल्स, सिनेमागृहे यांसारख्या सर्वच क्षेत्रात आपण अगदी जोमदार प्रगती करीत आहोत.

हे सर्व करत असताना सर्वाधिक गरज असते ती ऊर्जेची, पर्यायाने विजेची वा इंधनाची!